„ქართველი მომხმარებლების მონაცემები ინახება ევროკავშირის ტერიტორიაზე განთავსებულ სერვერებზე,” — ეს იყო Yandex Georgia-ს პრესსამსახურის პასუხი, როდესაც „რადიო თავისუფლებამ” ჰკითხა, როგორ იცავენ მომხმარებლების პერსონალურ მონაცემებს. კითხვა მას შემდეგ გაჩნდა, რაც ნიდერლანდის მონაცემთა დაცვის მარეგულირებელმა „იანგოს” საოპერაციო კომპანიას, Ridetech International-ს, 100 მილიონი ევრო დააჯარიმა მომხმარებელთა მონაცემების რუსეთისთვის გადაცემის გამო.

როგორ მუშაობს სისტემა

რუსეთში 2023 წლის სექტემბრიდან კანონი ავალდებულებს ტაქსის სერვისის კომპანიებს — მათ შორის „იანდექსსაც” — FSB-ს (ფედერალური უსაფრთხოების სამსახური) ავტომატური წვდომა მისცენ შეკვეთების სისტემებსა და მომხმარებლების მონაცემთა ბაზებზე. სწორედ ეს გახდა ევროპელი მარეგულირებლების შეშფოთების მიზეზი.

„Yango” ბრენდი 2018 წელს შეიქმნა იმ ბაზრებისთვის, სადაც რუსული კომპანიის სახელი პრობლემური შეიძლება ყოფილიყო. სახელი „Yandex Go”-ს შემოკლებული ვერსიაა, მის მენეჯმენტში კი „იანდექსის” ყოფილი თანამდებობის პირები სხედან. ჰოლანდიურმა მარეგულირებელმა ჯარიმა „იანდექსის” გლობალური ბრუნვის საფუძველზე გამოთვალა — ამ გადაწყვეტილებით ფორმალურად „დამოუკიდებელი” საერთაშორისო კომპანია კვლავ რუსული ტექნოლოგიური გიგანტის ნაწილად ჩათვალა.

საქართველოში 4 000 ლარი

საქართველოს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორმა 2024 წელს „იანდექს ტაქსის” მფლობელ კომპანიას ჯარიმა დააკისრა — მიზეზი იგივე იყო: მომხმარებლების მონაცემები (მძღოლებისა და მგზავრების) აპლიკაციის გამოყენებისას რუსეთში მდებარე სერვერებს უკავშირდებოდა. ჯარიმა სულ 4 000 ლარი იყო.

„ჩვენ არ ვეთანხმებით ამ გადაწყვეტილებას და სასამართლოში გავასაჩივრეთ,” — განაცხადა Yandex Georgia-ს პრესსამსახურმა. ამასობაში ის დამოუკიდებელი მარეგულირებელი, რომლის გადაწყვეტილებაც ჯერ სასამართლოს არ განუხილავს, საქართველოში აღარ არსებობს.

ვინ დგას კომპანიების მიღმა

ქართული საჯარო რეესტრის მონაცემებში კომპანიებში რუსული კვალი ჩანს. „რაიდტექ ჯორჯია”, რომელიც 2022 წლის მაისში დარეგისტრირდა, 2025 წლამდე რუსეთის მოქალაქე კირილ სვინტსოვი ხელმძღვანელობდა — „Yandex Go”-ში დსთ-ს ქვეყნებში სერვისების განვითარების ხელმძღვანელი. „დელივერი ტექნოლოჯის საქართველო” კი 2024 წელს ბელარუსის მოქალაქე პაველ კუდზელკამ დაარეგისტრირა.

ორივე კომპანიის მფლობელია არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში რეგისტრირებული Y.E. HOLDING LIMITED — ღია წყაროების მიხედვით, ეს ჰოლდინგი შუამავალ რგოლს წარმოადგენს რუსულ „Yandex”-სა და ნიდერლანდებში 100 მილიონი ევროთი დაჯარიმებულ MLU B.V.-ს შორის.

2022 წლიდან „იანდექსი” ბალტიის სამ ქვეყანაში — ლიეტუვაში, ლატვიასა და ესტონეთში — სრულად აკრძალულია.